Avtomobil şamları: nə vaxt dəyişmək, necə seçmək və aşınma əlamətləri

Alışdırma şamı kiçik detal olsa da, benzin mühərrikinin işə düşməsi, sabit işləməsi və səmərəliliyi onun vəziyyətindən asılıdır. Heç bir yürüş bütün avtomobillər üçün universal deyil: dəqiq müddəti, kataloq nömrəsini və quraşdırma tələblərini konkret avtomobilin istehsalçısı müəyyən edir.

1. Alışdırma şamı nədir

Alışdırma şamı benzin mühərrikinin silindr başlığında quraşdırılan alışdırma sistemi elementidir. Onun işçi ucu yanma kamerasına daxil olur, çıxışı isə birbaşa alışdırma bobininə və ya yüksək gərginlik naqilinə qoşulur. Metal gövdə istiliyi ötürür və kameranı hermetik saxlayır, keramika izolyatoru mərkəzi elektrodu kütlədən ayırır.

Dizel mühərrikində qarışıq sıxılmış havanın temperaturu ilə alışır. Orada qızdırma şamlarından istifadə edilir; onların funksiyası başqadır və bu məqalədəki tövsiyələr həmin detallara aid deyil.

2. Necə işləyir

Alışdırma bobini bort şəbəkəsinin aşağı gərginliyini yüksək gərginliyə çevirir. İdarəetmə bloku əmr verdikdə gərginlik mərkəzi elektroda ötürülür və mərkəzi elektrodla yan elektrod arasındakı qaz boşluğunu keçir. Yaranan qığılcım sıxılmış hava-yanacaq qarışığını alışdırır, genişlənən qazlar isə porşeni hərəkət etdirir.

Elektrodlar aşındıqca kənarları yumrulanır və aralıq adətən böyüyür. Xüsusilə yük altında və silindrdə təzyiq yüksək olanda qığılcım üçün daha çox gərginlik tələb olunur. Buna görə köhnəlmiş şam bir rejimdə normal işləyib sürətlənmə zamanı alışdırma buraxılışları yarada bilər.

3. Şamların növləri

Mis şamlar

“Mis şam” gündəlik addır. Standart şamların çoxunda mərkəzi elektrodun daxilində istiliyi yaxşı keçirən mis nüvə olur, lakin açıq işçi səth adətən nikel ərintisindən hazırlanır: yumşaq mis açıq elektrod üçün uyğun deyil. Bu şamlar münasib qiymətlidir və bir çox mühərrik üçün düzgün zavod seçimi ola bilər, amma nikel işçi kənarları nəcib metallardan daha tez aşınır.

Platin şamlar

Platin ucluq elektrik və istilik eroziyasına daha davamlıdır, buna görə elektrod formasını və aralığını daha uzun saxlayır. Bəzi alışdırma sistemlərində şamların bir hissəsi əks qütblə işlədiyi üçün istehsalçı həm mərkəzi, həm də yan elektrodda platin olan ikiqat platin konstruksiyadan istifadə edə bilər. Bir konstruksiyanı özbaşına zahirən oxşar şamla əvəz etmək olmaz.

İridium şamlar

Sərt və istiliyədavamlı iridium ucluq mərkəzi elektrodu nazik və aşınmaya davamlı hazırlamağa imkan verir. Bu, qığılcımın yaranmasına kömək edir və uzun xidmət müddəti verə bilər. Lakin “iridium” sözü resursu təkbaşına müəyyən etmir: ucluğun qalınlığı, yan elektrodun materialı və forması, eləcə də konkret tətbiq vacibdir. Xüsusiyyətləri mühərrik üçün təsdiqlənməyibsə, iridium şam avtomatik təkmilləşdirmə deyil.

4. Nə vaxt dəyişmək lazımdır

Əsas mənbə dəqiq VIN, model, il və mühərrik üçün istifadəçi təlimatı və ya rəsmi texniki qulluq cədvəlidir. İstehsalçı həm yürüş, həm də vaxt həddi göstərirsə, aşkar əlamət olmasa belə, əvvəl çatan həddə şamları dəyişin.

İstiqamət üçün DENSO standart nikel şamların resursunu təxminən 30 000–45 000 km, platin şamları təxminən 70 000 km, ikiqat platin şamları 80 000 km-dən çox, müxtəlif iridium konstruksiyalarını isə təxminən 60 000–120 000 km qiymətləndirir. NGK avtomobil istehsalçılarının tövsiyələrinin 20 000–120 000 km aralığında ola bildiyini bildirir. Bunlar hər avtomobil üçün zəmanətli rəqəmlər deyil.

Fərqli intervallar ziddiyyət deyil. Müddəti hər iki elektrodun materialı və həndəsəsi, alışdırma sistemi, konkret mühərrikdə temperatur və təzyiq, zavod aralığı və qulluq strategiyası müəyyən edir. Məsələn, uzunömürlü şamları olan bəzi avtomobillərin rəsmi təlimatları dəyişməni təxminən 168 000 və ya 193 000 km-də tələb edir. Orta rəqəmə deyil, avtomobilin öz reqlamentinə əməl etmək lazımdır.

Alışdırma buraxılışları olduqda, mühərrik həddindən artıq qızdıqdan sonra, işçi hissəyə yağ və ya yanacaq düşdükdə, yaxud servis tarixçəsi bilinmədikdə şamları vaxtından əvvəl yoxlatmaq lazımdır. Tez-tez qısa səfərlər qurum yarada bilər, amma çirklənmə başqa nasazlığın nəticəsi də ola bilər. Səbəbi araşdırmadan yeni dəst quraşdırmaq yalnız müvəqqəti nəticə verə bilər.

5. Aşınma əlamətləri

• Mühərrikin çətin və ya daha gec işə düşməsi.
• Qeyri-sabit boş gediş, titrəmə və silkələnmə.
• Xüsusilə sürətlənmə və yük altında alışdırma buraxılışları.
• Dartının zəifləməsi, təkanlar və qaz pedalına reaksiyanın pisləşməsi.
• Başqa aşkar səbəb olmadan yanacaq sərfiyyatının artması.
• Check Engine indikatorunun yanması və ya yanıb-sönməsi.
• Baxış zamanı yumrulanmış elektrodlar, həddən artıq böyük aralıq, izolyator çatları, güclü qurum, yağ, kül çöküntüsü və ya qızma izləri.

Bu əlamətlər şam nasazlığını təkbaşına sübut etmir. Alışdırma bobinləri və naqilləri, forsunkalar, hava sızması, aşağı kompressiya və sensorlar eyni simptomları yarada bilər. Nasazlıq kodu silindri və ya pozuntunun xarakterini göstərə bilər, amma hansı detalın dəyişməli olduğunu birbaşa müəyyən etmir. Check Engine yanıb-sönürsə və güclü buraxılışlar varsa, yükü azaltmaq, təhlükəsiz yerdə dayanmaq və diaqnostika təşkil etmək məsləhətdir.

6. Dəyişməsəniz nə baş verər

Böyümüş aralıq tələb olunan gərginliyi və alışdırma sisteminə düşən yükü artırır. Mühərrik çətin işə düşə, dartını itirə, qeyri-sabit işləyə və daha çox yanacaq sərf edə bilər. Uzunmüddətli alışdırma buraxılışlarında yanmamış yanacaq egzoz sisteminə keçir və katalitik neytrallaşdırıcını həddindən artıq qızdırıb zədələyə bilər.

Yalnız təbii aşınmanı deyil, digər izləri də nəzərə almaq vacibdir. Ərimiş elektrod, ağarmış və qızmış izolyator, yaş yağ və ya qalın qara qurum yanlış istilik diapazonuna, qızmaya, qarışıq probleminə, yağın kameraya daxil olmasına və ya alışdırma nasazlığına işarə edə bilər. Əvvəl əsas səbəb aradan qaldırılır, sonra sağlam dəst quraşdırılır.

7. Necə seçmək lazımdır

Şamı VIN və avtomobil istehsalçısının kataloquna, yaxud şam istehsalçısının yoxlanmış tətbiq kataloquna əsasən seçin. Təkcə yiv uyğunluğu kifayət deyil: yivin diametri və uzunluğu, oturacaq növü, açar ölçüsü, elektrodların çıxıntısı, istilik diapazonu, müqavimət, zavod aralığı və elektrod konstruksiyası uyğun olmalıdır. Zahirən bənzər detal uyğunsuz ola bilər.

1. Model, buraxılış ili, mühərrik və imkan daxilində VIN üzrə dəqiq spesifikasiyanı tapın.
2. Yalnız ucluq materialını deyil, tam kataloq nömrəsini və icazə verilən analoqları yoxlayın.
3. Aralığı dəyişmək və ya yoxlamaq tələbini dəqiqləşdirin: müasir şamların çoxu hazır aralıqla gəlir, nazik platin və iridium elektrodlar isə asan zədələnir.
4. Etibarlı satıcıdan eyni təsdiqlənmiş tipdə tam dəst alın.
5. Quraşdırma zamanı yiv quyularını təmiz saxlayın, mühərrik soyuq olsun və avtomobil təlimatında və ya konkret şamın təlimatında göstərilən sıxma momentindən istifadə edin.

Spesifikasiya aydın deyilsə, BerdeUsta-da «Mağaza tap» bölməsindən kataloq nömrəsinə uyğun dəst axtara bilərsiniz. Buraxılışların diaqnostikası, çətin əlçatan şamlar və ya dinamometrik açar olmadan iş üçün «Usta tap» bölməsindən istifadə etmək daha təhlükəsizdir.

8. Sürücülərin tez-tez etdiyi səhvlər

• Dəqiq tətbiqi yoxlamadan şamı yalnız yivə, xarici görünüşə və ya «iridium» sözünə görə seçmək.
• Planlı qulluq zamanı bütün dəstin əvəzinə yalnız bir şamı dəyişmək.
• Nazik elektrodun aralığını güclə düzəltmək və ya yerə düşmüş şamı quraşdırmaq.
• İstehsalçının birbaşa göstərişi olmadan yivə yapışmaya qarşı pasta və ya yağ çəkmək: sürtkü sürtünməni dəyişir və artıq sıxmaya səbəb ola bilər.
• Şamı əvvəlcə əl ilə deyil, açarla yivə salmaq və çəp oturuşu nəzərdən qaçırmaq.
• Sıxmanı gözəyarı etmək: zəif sıxma hermetikliyi və istilik ötürməsini pisləşdirir, artıq sıxma isə şamı və silindr başlığının yivini zədələyə bilər.
• Model üçün icazəli prosedur olmadan isti alüminium silindr başlığından şamları çıxarmaq.
• Hər çöküntünü şamın öz nasazlığı sayıb qarışıq, yağ sərfiyyatı, soyutma və alışdırma səbəblərini araşdırmamaq.
• Benzin mühərrikinin alışdırma şamlarını dizelin qızdırma şamları ilə qarışdırmaq.

9. Tez-tez verilən suallar

Adi şamların yerinə iridium şam qoymaq olar?

Yalnız istehsalçı tərəfindən təsdiqlənmiş tətbiq və ya dəqiq uyğun kataloq nömrəsi varsa. Ölçülərin uyğunluğu kifayət deyil: istilik diapazonu, çıxıntı, müqavimət və konstruksiya mühərrikə uyğun olmalıdır.

Yeni şamların aralığını tənzimləmək lazımdır?

Əvvəlcə spesifikasiyanı və istehsalçı təlimatını yoxlayın. Müasir şamların çoxunda aralıq əvvəlcədən qoyulur. Kobud ölçmə və ya nazik mərkəzi elektrodun əyilməsi platin və iridium ucluğu zədələyə bilər.

Yivi yağlamaq lazımdır?

Bunu vərdiş kimi etməyin. DENSO və NGK sürtkünün sıxma şəraitini dəyişərək artıq sıxmaya səbəb ola biləcəyini bildirir. Yalnız avtomobilin və ya konkret şamın istehsalçısı bunu birbaşa tələb edirsə, istisna mümkündür.

Köhnə şamı təmizləyib istifadə etmək olar?

Təmizləmə aşınmış elektrodun itirilmiş materialını bərpa etmir, örtüyə və keramikaya zərər verə bilər. Müddət bitibsə, aralıq həddən artıqdırsa və ya qüsur varsa, yeni dəst lazımdır. Çöküntülərin əsas səbəbi ayrıca diaqnostika edilməlidir.

Bir şamı, yoxsa bütün dəsti dəyişmək lazımdır?

Planlı dəyişmə zamanı adətən bütün dəst yenilənir: şamlar eyni müddət işləyib və bərabər xüsusiyyətlər silindrlərin sabit işinə kömək edir. Vaxtından əvvəl yalnız bir şam zədələnibsə, qərar diaqnostikadan və qalan şamların yoxlanmasından sonra verilir.

Yeni şam Check Engine indikatorunu söndürə bilər?

Yalnız səbəb həqiqətən şam olubsa. İndikator və nasazlıq kodları diaqnostika tələb edir; yoxlamadan detal dəyişmək simptomu qısa müddətə gizlədə bilər, aktiv alışdırma buraxılışları isə katalizator üçün təhlükəlidir.

10. Nəticə

Şamları universal rəqəmə deyil, konkret avtomobilin reqlamentinə uyğun dəyişmək lazımdır. Elektrod materialı aşınma davamlılığına təsir edir, lakin uyğunluğu bütün parametrlər birlikdə müəyyən edir. Çətin işə düşmə, qeyri-sabit boş gediş, buraxılışlar, dartının zəifləməsi və sərfiyyatın artması xarici görünüşünə görə ilk rast gəlinən detalı almaq üçün deyil, alışdırma sistemini yoxlatmaq üçün səbəbdir.

Peşəkar diaqnostika və dəyişmə lazımdır? «Usta tap» bölməsindən istifadə edin. Kataloq nömrəsinə uyğun yoxlanmış dəst axtarırsınız? «Mağaza tap» bölməsinə keçin — hər iki keçid məqalənin dərhal altındadır.